Czy osoby z niepełnosprawnością mogą zostać wolontariuszami WOŚP i jakie są ułatwienia?

Czy WOŚP przyjmuje wolontariuszy z niepełnosprawnością?

Oficjalne podejście WOŚP do wolontariatu osób z niepełnosprawnością

Fundacja Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy od lat podkreśla, że wolontariuszem może zostać praktycznie każdy, kto chce zaangażować się w zbiórkę i działać zgodnie z regulaminem. Dotyczy to również osób z niepełnosprawnością – ruchową, sensoryczną czy intelektualną. Nie ma w regulaminach WOŚP zapisu, który wykluczałby taką osobę tylko z powodu stanu zdrowia lub niepełnosprawności.

Kluczowe są dwie rzeczy: chęć współpracy oraz możliwość pełnienia zadań wolontariusza w bezpieczny sposób – dla samej osoby i otoczenia. Oznacza to, że w wielu sytuacjach wolontariat jest po prostu odpowiednio modyfikowany: inny zakres obowiązków, krótszy czas kwestowania, praca w parze z opiekunem czy wolontariuszem wspierającym.

Praktyka pokazuje, że wiele sztabów lokalnych WOŚP aktywnie zachęca osoby z niepełnosprawnością do dołączenia, a niektóre mają już wypracowane procedury i udogodnienia. Im większe miasto i bardziej doświadczony sztab, tym zazwyczaj więcej rozwiązań dostępnościowych. Jeżeli jednak w małej miejscowości nikt jeszcze nie podnosił tego tematu, często wystarczy spokojna rozmowa z koordynatorem i propozycja konkretnych rozwiązań.

Jakie typy niepełnosprawności a wolontariat WOŚP

Niepełnosprawność nie jest jednorodna. W kontekście wolontariatu WOŚP najczęściej pojawiają się pytania o:

• osoby z niepełnosprawnością ruchową (poruszające się na wózku, o kulach, z ograniczoną sprawnością rąk),
• osoby z niepełnosprawnością wzroku (niewidome, słabowidzące),
• osoby z niepełnosprawnością słuchu (głuche, słabosłyszące),
• osoby z niepełnosprawnością intelektualną lub w spektrum autyzmu,
• osoby z chorobami przewlekłymi lub psychicznymi, które mają orzeczenie o niepełnosprawności.

W każdym z tych przypadków odpowiedź na pytanie „czy można zostać wolontariuszem WOŚP?” jest zasadniczo taka sama: tak, można, o ile zakres zadań zostanie dopasowany do realnych możliwości. Dla jednej osoby będzie to tradycyjna zbiórka na ulicy, dla innej – wolontariat stacjonarny w sztabie lub działania online.

Co ważne, w wielu przypadkach nie jest wymagana pełna samodzielność. Osoba z niepełnosprawnością może kwestować z rodzicem, opiekunem prawnym, asystentem osobistym lub zaufanym znajomym. To częsta praktyka zwłaszcza w przypadku dzieci i młodzieży z orzeczeniem o niepełnosprawności.

Granice bezpieczeństwa i rozsądek

Fundacja i lokalne sztaby muszą dbać o bezpieczeństwo wolontariuszy. Jeżeli stan zdrowia, ograniczenia funkcjonalne lub zachowanie danej osoby niosą realne ryzyko dla niej lub innych, koordynator może:

• zaproponować inny rodzaj wolontariatu (np. prace w sztabie zamiast kwestowania na ulicy),
• poprosić o obecność opiekuna lub asystenta,
• w skrajnych przypadkach – odmówić udziału w charakterze wolontariusza terenowego.

Nie jest to dyskryminacja, tylko działanie zgodne z zasadą bezpieczeństwa. Rozsądny koordynator nie dopuści np. osoby z częstymi utratami przytomności do samodzielnego chodzenia z puszką po oblodzonym chodniku przez kilka godzin. W zamian jednak może zaproponować zadania, które tę osobę realnie włączą w akcję – recepcja w sztabie, pakowanie identyfikatorów czy wsparcie wydarzeń online.

Jak wygląda rekrutacja wolontariuszy WOŚP z niepełnosprawnością?

Standardowa procedura zgłoszenia do sztabu

Proces zgłoszenia wolontariusza z niepełnosprawnością jest zbliżony do tego, który przechodzą pozostali wolontariusze. W uproszczeniu wygląda to tak:

1. Wybór sztabu – na stronie WOŚP publikowana jest lista aktywnych sztabów. Zazwyczaj najlepiej wybrać ten działający najbliżej miejsca zamieszkania lub w miejscu, gdzie dana osoba spędzi finał.
2. Rejestracja online lub bezpośrednio w sztabie – wypełnia się formularz wolontariusza, podaje dane osobowe, kontaktowe i zgodę na przetwarzanie danych.
3. Weryfikacja przez sztab – koordynator przyjmuje zgłoszenie, może poprosić o dodatkowe informacje, a w przypadku osób niepełnoletnich – o zgody rodziców.
4. Odbiór pakietu wolontariusza – identyfikator, puszka, serduszka, czasem element odblaskowy, instrukcje.

Osoba z niepełnosprawnością przechodzi te same kroki. Z praktycznego punktu widzenia dobrze jest jak najwcześniej skontaktować się ze sztabem, najlepiej osobiście, telefonicznie lub mailowo, i opisać swoją sytuację. Pozwala to od razu ustalić ewentualne ułatwienia, np. miejsce kwestowania przy windach, możliwość krótszej zmiany czy wolontariat stacjonarny.

Rola opiekuna prawnego i wsparcia przy zgłoszeniu

W przypadku osób niepełnoletnich lub częściowo ubezwłasnowolnionych niezbędne są zgody opiekuna prawnego. Zazwyczaj wygląda to tak, że formularz wypełnia razem z osobą z niepełnosprawnością rodzic lub opiekun, który podpisuje wymagane oświadczenia. Często ten sam opiekun angażuje się potem jako wolontariusz wspierający podczas kwestowania.

Dla dorosłych osób z niepełnosprawnością, które mają trudność w obsłudze formularzy online, dużym ułatwieniem jest:

• kontakt telefoniczny ze sztabem i poproszenie o wypełnienie zgłoszenia przy osobistym spotkaniu,
• wsparcie pracownika organizacji pozarządowej, asystenta osobistego lub pracownika socjalnego,
• skorzystanie z pomocy rodziny lub znajomych, którzy rejestrują wolontariusza wspólnie z nim.

Część sztabów umożliwia rejestrację w całości na miejscu, bez konieczności korzystania z formularza internetowego – to szczególnie wygodne dla osób starszych i z trudnościami cyfrowymi.

Jak rozmawiać z koordynatorem o niepełnosprawności

Zgłaszając się jako wolontariusz z niepełnosprawnością, dobrze jest od samego początku otwarcie, ale konkretnie opisać swoje potrzeby. Zamiast ogólnych sformułowań („mam orzeczenie”), lepiej skupić się na praktycznych aspektach:

• jak długo można stać lub chodzić,
• czy konieczny jest dostęp do toalety w zasięgu kilku minut,
• czy występują problemy z komunikacją werbalną lub rozumieniem złożonych instrukcji,
• czy potrzebne są napisy, tłumacz PJM, większa czcionka, kontrastowe materiały,
• czy wolontariusz może samodzielnie się poruszać, czy potrzebuje opiekuna.

Takie informacje pozwalają koordynatorowi dobrać rolę – np. kwestowanie przy ciepłym punkcie sztabu, obsługa stoiska stacjonarnego, wsparcie przy liczeniu puszek, działania internetowe, pomoc przy logistyce wewnątrz budynku.

Przykład z praktyki: młody mężczyzna poruszający się na wózku, z osłabioną odpornością, chciał kwestować na świeżym powietrzu. Po rozmowie ze sztabem uzgodniono, że przez część dnia będzie siedział przy wejściu do galerii handlowej (wewnątrz, bez przeciągów), a gdy poczuje zmęczenie, przeniesie się do stanowiska przy sztabie, gdzie będzie rozdawał serduszka i witał wolontariuszy wracających z terenu.

Jakie są ułatwienia dla wolontariuszy WOŚP z niepełnosprawnością?

Organizacyjne ułatwienia w pracy sztabu

Sztaby, które świadomie wspierają osoby z niepełnosprawnością, wdrażają szereg rozwiązań organizacyjnych. Najczęściej spotykane to:

• elastyczne godziny kwestowania – krótsze zmiany, możliwość przerw w cieple, dopasowanie godzin do przyjmowania leków lub transportu,
• konkretne, bezpieczne lokalizacje – centra handlowe, domy kultury, foyer kina, urzędy, szkoły, gdzie łatwo o dostęp do toalety i miejsca siedzącego,
• możliwość wolontariatu stacjonarnego – zamiast chodzenia po ulicach osoba z niepełnosprawnością siedzi przy stanowisku z puszką, plakatem i ulotkami,
• asystent wolontariusza – druga osoba pomaga przemieszczać się, komunikować z darczyńcami, pilnuje bezpieczeństwa.

Dobrze zorganizowany sztab, słysząc, że zgłasza się wolontariusz z niepełnosprawnością, od razu zastanawia się, jak włączyć go w działania, a nie „czy da się to zrobić”. Pojawiają się więc zadania takie jak obsługa punktu informacyjnego, pomoc przy wydawaniu gadżetów uczestnikom wydarzeń towarzyszących czy pilnowanie list obecności wolontariuszy.

Dostępność przestrzeni i wydarzeń

Wielu wolontariuszy z niepełnosprawnością bierze udział nie tylko w samej zbiórce, ale też w wydarzeniach towarzyszących – koncertach, biegach, licytacjach. Coraz więcej sztabów dba o:

• dostępność architektoniczną – podjazdy, windy, brak wysokich progów, czytelne oznakowanie,
• dostępność sanitariatów – toalety dostosowane, odpowiednio szerokie drzwi, poręcze,
• czytelne informacje – wyraźne godziny, proste instrukcje, oznaczenia miejsc zbiórki,
• obsługę tłumacza PJM przy większych wydarzeniach lub przynajmniej napisy do materiałów wideo.

Nie wszędzie standard jest wzorcowy, ale z roku na rok świadomość rośnie. Tam, gdzie czegoś brakuje, często pomaga samodzielne zgłoszenie potrzeb: informacja, że wolontariusz porusza się na wózku i potrzebuje miejsca przy stoliku na odpowiedniej wysokości, czy prośba o zarezerwowanie jednego krzesła przy punkcie zbiórki.

Sprzęt i materiały przyjazne dla wolontariuszy

Osoby z niepełnosprawnością często potrzebują modyfikacji elementów podstawowego pakietu wolontariusza. Sztab może:

• zabezpieczyć pas lub uchwyt na puszkę, aby można ją było wygodnie zawiesić na wózku lub na szyi,
• przygotować drukowane instrukcje w większej czcionce dla osób słabowidzących,
• przesłać materiały informacyjne w wersji elektronicznej dla czytników ekranu,
• wydać dodatkowy identyfikator lub oznaczenie dla opiekuna osoby z niepełnosprawnością, żeby był formalnie powiązany z wolontariuszem.

Te z pozoru drobne udogodnienia często decydują o tym, czy wolontariusz będzie czuł się komfortowo i bezpiecznie w trakcie finału.

Jakie role może pełnić wolontariusz WOŚP z niepełnosprawnością?

Klasyczne kwestowanie na ulicy – z modyfikacjami

Kwestowanie na ulicy to najbardziej widoczna forma wolontariatu WOŚP. Osoba z niepełnosprawnością może brać w nim udział, o ile warunki są dopasowane do jej możliwości. Kilka praktycznych sposobów na mądre zorganizowanie takiej zbiórki:

• krótsze zmiany – np. dwie godziny zamiast sześciu, z dłuższymi przerwami na odpoczynek, ogrzanie się czy przyjęcie leków,
• pary wolontariuszy – osoba z niepełnosprawnością zawsze kwestuje z kimś, kto pomaga w przemieszczaniu się, otwieraniu drzwi, kontakcie z ludźmi,
• współpraca z miejscami przyjaznymi – galerie handlowe, kina, biblioteki, gdzie jest ciepło, dostępne toalety i brak śliskich chodników,
• wybór spokojniejszych lokalizacji – zamiast ruchliwych skrzyżowań czy śliskich przejść dla pieszych.

Dla części osób ograniczeniem jest nie tyle sama niepełnosprawność, co np. nadwrażliwość na hałas, tłum, nagłe bodźce. W takim przypadku zamiast stania przy scenie koncertowej warto wybrać spokojniejsze miejsce: boczne wejście do sklepu, korytarz w urzędzie lub hol biblioteki.

Wolontariat stacjonarny i prace w sztabie

Dla wielu osób z niepełnosprawnością wygodniejsze od chodzenia z puszką po mieście jest działanie w jednym, dobrze przygotowanym miejscu. Sztaby WOŚP coraz częściej tworzą dedykowane stanowiska, przy których wolontariusz może kwestować, siedząc przy stoliku lub ladzie informacyjnej.

Takie stanowisko może znajdować się na przykład:

• w holu domu kultury lub szkoły,
• przy wejściu do sali koncertowej lub na halę sportową,
• w punkcie informacyjnym sztabu, gdzie przewija się wielu ludzi.

Wolontariusz zbiera datki, rozdaje serduszka, odpowiada na proste pytania („gdzie jest scena?”, „o której licytacja?”), a w razie potrzeby przekierowuje zainteresowanych do koordynatora. Jeśli potrzebne jest wsparcie, przy stoliku dyżuruje druga osoba, która pomaga w obsłudze terminala płatniczego, wypełnianiu prostych formularzy czy podawaniu materiałów.

Prace stricte „sztabowe” również bywają dobrym rozwiązaniem. Chodzi m.in. o:

• przyjmowanie wolontariuszy wracających z terenu i wydawanie im potwierdzeń,
• wstępne porządkowanie puszek – segregowanie według numerów, odkładanie do liczenia,
• obsługę strefy ciepłych napojów i posiłków dla wolontariuszy,
• wydawanie gadżetów sztabowych, identyfikatorów, koszulek,
• pomoc przy pakowaniu materiałów promocyjnych i zestawów dla współorganizatorów wydarzeń.

Tak zorganizowane zadania dobrze sprawdzają się u osób, które potrzebują stałego dostępu do toalety, miejsca siedzącego, spokojniejszego otoczenia lub możliwości częstego odpoczynku. Jeden z koordynatorów opowiadał, że w jego sztabie osoba z niepełnosprawnością intelektualną świetnie odnalazła się przy segregowaniu identyfikatorów i pilnowaniu, by każdy wolontariusz oddał podpisaną listę – proste, ale bardzo odpowiedzialne obowiązki.

Działania online i w mediach społecznościowych

Nie każdy wolontariusz musi fizycznie pojawić się w sztabie. WOŚP rozwija formy zbiórki, które można prowadzić całkowicie online lub w modelu hybrydowym. Dla części osób z niepełnosprawnością to bezpieczniejsza i wygodniejsza droga.

Możliwe formy zaangażowania w internecie obejmują m.in.:

• założenie i promowanie eskarbonki – wirtualnej puszki, do której znajomi mogą wpłacać środki,
• prowadzenie profilu sztabu w mediach społecznościowych (Facebook, Instagram, TikTok),
• tworzenie grafik, plakatów, postów – dla osób, które lubią projektowanie lub pisanie,
• koordynowanie komunikacji mailowej z darczyńcami lub partnerami lokalnymi,
• moderowanie transmisji online z finałowych wydarzeń, np. czat na YouTube.

Tego typu wolontariat można wykonywać z domu, w przerwach między rehabilitacją albo wtedy, gdy stan zdrowia nie pozwala na długie bycie w tłumie czy na zimnie. W wielu sztabach istnieje potrzeba prowadzenia relacji na żywo, wrzucania zdjęć z terenu, aktualizowania informacji o licytacjach – to zadania, które z powodzeniem wykonuje jedna lub dwie osoby, mające dobry kontakt z koordynatorem.

Dla wolontariuszy niemówiących lub mających trudności z mówieniem angażowanie się w działania pisemne, graficzne lub montaż wideo jest często naturalnym wyborem. Komunikują się w tempie, które im odpowiada, a jednocześnie realnie wzmacniają widoczność działań WOŚP w sieci.

Wsparcie techniczne i logistyczne

W każdym sztabie jest sporo zadań, które nie są „na pierwszej linii”, ale bez nich finał by się nie udał. Wiele z nich może być idealnie dopasowanych do możliwości osób z niepełnosprawnością.

Do typowych obowiązków zaplecza należą np.:

• konfiguracja sprzętu – podłączanie kabli, sprawdzanie mikrofonów, rzutników,
• obsługa prostych systemów komputerowych używanych przez sztab (np. listy wolontariuszy, wydruk grafik),
• oznaczanie i opisywanie pudeł z gadżetami, segregowanie nagród na licytacje,
• przygotowywanie pakietów startowych dla uczestników biegów, marszów, rajdów,
• pomoc przy ozdabianiu sali, rozwieszaniu plakatów i banerów wewnątrz budynków.

Część z tych zadań można wykonywać w trybie „siedzącym”, z przerwami, mając pod ręką wodę, leki czy sprzęt pomocniczy. Osoba z niepełnosprawnością ruchową może np. znakować naklejkami pudełka z fantami, wpisywać dane do prostych tabel czy drukować certyfikaty podziękowań dla sponsorów.

Jeśli ktoś ma dobre wyczucie techniczne, może zostać wsparciem dla nagłośnieniowca czy osoby obsługującej transmisję, obsługiwać prezentacje wyświetlane na ekranie albo pilnować, by sprzęt wrócił po finale na swoje miejsce. W wielu przypadkach wystarczy krótkie przeszkolenie i jasna instrukcja krok po kroku.

Zadania promocyjne i edukacyjne

Osoby z niepełnosprawnością często same są ambasadorami zmiany społecznej. Ich udział w WOŚP ma wartość nie tylko organizacyjną, ale też symboliczną – pokazuje, że pomaganie jest wspólną sprawą. Sztab może wykorzystać tę perspektywę w działaniach promocyjnych.

Możliwe formy udziału w promocji to między innymi:

• udział w nagraniach wideo zachęcających do wsparcia finału,
• udział w spotkaniach w szkołach lub domach kultury jako osoba, która opowiada o doświadczeniu wolontariatu,
• pisanie krótkich relacji na stronę sztabu lub do lokalnych mediów,
• współprowadzenie prelekcji o dostępności i włączaniu osób z niepełnosprawnością,
• występ na scenie jako gość specjalny – np. odczytanie podziękowań dla wolontariuszy.

Nie zawsze chodzi o długie wystąpienia. Czasem wystarczy, że wolontariusz zgodzi się na zdjęcie i krótką rozmowę z dziennikarzem, opowie dwa zdania o tym, jak sztab ułatwił mu udział. Taka obecność wpływa na sposób myślenia innych organizatorów wydarzeń w mieście.

Bezpieczeństwo i zdrowie wolontariusza z niepełnosprawnością

Przy organizowaniu wolontariatu dla osoby z niepełnosprawnością priorytetem pozostaje bezpieczeństwo. Choć WOŚP zachęca do aktywności, decyzja o zakresie zaangażowania musi uwzględniać stan zdrowia i bieżące zalecenia lekarzy.

Dobrym punktem odniesienia jest kilka prostych pytań, które wolontariusz (wraz z opiekunem, jeśli jest) może przeanalizować przed finałem:

• jak długo mogę być aktywny fizycznie bez pogorszenia samopoczucia,
• jak szybko mam dostęp do leków, wody, toalety, miejsca siedzącego,
• czy mam plan działania w razie nagłego pogorszenia stanu zdrowia,
• kto z zespołu zna moje szczególne potrzeby i wie, jak zareagować.

W praktyce często ustala się z koordynatorem „osobę pierwszego kontaktu” – kogoś z obsługi sztabu, kto ma numer telefonu wolontariusza i może w razie potrzeby pomóc w szybkim powrocie do sztabu, wezwaniu bliskich lub pomocy medycznej.

W przypadku niektórych schorzeń (np. padaczki, cukrzycy, chorób kardiologicznych) dobrze jest, by wolontariusz poinformował w zaufaniu koordynatora o specyfice sytuacji oraz przekazał krótką, pisaną instrukcję: co robić, gdy pojawią się objawy, jakich działań unikać. Dokument można schować w kopercie w sztabie albo mieć przy sobie w identyfikatorze.

Rola rodziny, przyjaciół i asystentów w wolontariacie

Wolontariat osoby z niepełnosprawnością rzadko jest zupełnie „samotnym” działaniem. Często stoi za nim sieć wsparcia: rodzina, przyjaciele, asystenci osobisti, pracownicy organizacji pozarządowych.

Praktyczne formy takiego wsparcia to m.in.:

• pomoc w dotarciu do sztabu i z powrotem,
• towarzyszenie w trakcie kwestowania jako drugi wolontariusz lub nieformalny opiekun,
• wsparcie w komunikacji z przechodniami, jeśli osoba ma trudności z mówieniem lub słyszeniem,
• kontrolowanie czasu, przypominanie o przerwach, lekach, napojach,
• pomoc w obsłudze aplikacji, terminali, mediów społecznościowych.

W wielu sztabach przyjmuje się zasadę, że opiekun/partner wolontariusza z niepełnosprawnością jest traktowany jak część zespołu: może mieć swój identyfikator, dostęp do zaplecza, ciepłych napojów, informacji. Daje to większe poczucie bezpieczeństwa i obniża stres związany z uczestnictwem w tak dużym przedsięwzięciu.

Często to właśnie dzięki wsparciu bliskich osoba z niepełnosprawnością decyduje się na pierwszy udział w WOŚP. Zdarza się, że po jednym czy dwóch finałach czuje się na tyle pewnie, że część zadań przejmuje już samodzielnie, a opiekun staje się „awaryjnym” wsparciem na telefon.

Co zrobić, gdy sztab nie jest jeszcze w pełni dostępny

Nie wszystkie sztaby mają od razu dopracowane rozwiązania dotyczące dostępności. Bywa, że działają w wynajętych, starych budynkach bez windy, z wąskimi drzwiami czy niewystarczającą liczbą toalet dostosowanych. Mimo to często można znaleźć sposób na sensowne włączenie wolontariusza z niepełnosprawnością.

Pomaga w tym:

• szczera rozmowa z koordynatorem o realnych ograniczeniach miejsca,
• przesunięcie części zadań do bardziej dostępnej lokalizacji – szkoły, galerii, biblioteki,
• organizacja wolontariatu głównie online lub w terenie, bez konieczności wchodzenia na niedostępne piętra,
• zaplanowanie przyjazdu do sztabu w godzinach, gdy jest mniej tłoczno, aby łatwiej było się przemieszczać,
• włączenie lokalnych organizacji działających na rzecz osób z niepełnosprawnością, które mogą podpowiedzieć praktyczne rozwiązania.

Zgłoszenia od samych wolontariuszy z niepełnosprawnością często są impulsem, by sztab na stałe poprawił swoje standardy – przeniósł się w kolejnym roku do bardziej dostępnego miejsca, uporządkował oznaczenia, przygotował materiały w alternatywnych formatach. Każde zgłoszone zapotrzebowanie jest więc nie tylko prośbą, ale i cenną wskazówką na przyszłość.

Dlaczego obecność osób z niepełnosprawnością w WOŚP jest tak ważna

Udział osób z niepełnosprawnością w WOŚP to coś więcej niż indywidualne spełnienie czy forma rehabilitacji społecznej. To konkretny sygnał dla całej społeczności: szpitali, samorządów, szkół, lokalnych firm, że osoby z różnymi potrzebami są pełnoprawnymi uczestnikami życia publicznego – także po tej „dającej”, a nie tylko „otrzymującej” stronie.

Kiedy przechodnie wrzucają pieniądze do puszki wolontariusza na wózku czy wolontariuszki z białą laską, często po raz pierwszy doświadczają takiej relacji: osoba z niepełnosprawnością nie prosi tu o wsparcie dla siebie, lecz współorganizuje pomoc dla innych. Ten prosty obraz działa edukacyjnie lepiej niż niejeden wykład o włączaniu społecznym.

Dla samych wolontariuszy udział w finale bywa ważnym elementem budowania sprawczości i pewności siebie. Pojawia się poczucie: „jestem potrzebny, mam wpływ, jestem częścią czegoś większego”. To doświadczenie, które potrafi procentować później – w poszukiwaniu pracy, angażowaniu się w inne inicjatywy czy przełamywaniu barier w codziennym funkcjonowaniu.

Jak rozmawiać ze sztabem o swoich potrzebach

Im wcześniej sztab dowie się o szczególnych potrzebach wolontariusza, tym łatwiej zaplanować zadania i organizację dnia. Krótka, spokojna rozmowa przed finałem często rozwiązuje więcej problemów niż rozbudowane regulaminy.

Dobrze przygotować się do takiej rozmowy, odpowiadając sobie na kilka kwestii:

• jakie czynności są dla mnie realne, a jakich lepiej unikać (np. długie stanie, dźwiganie, hałas, tłok),
• z jakich rozsądnych usprawnień skorzystam (np. miejsce siedzące, dostęp do gniazdka, bliżej wejścia, krótsze zmiany),
• czy potrzebuję obecności asystenta lub bliskiej osoby i w jakim zakresie,
• czy są sytuacje, które mogą stanowić zagrożenie zdrowotne (np. migające światła przy padaczce, duże wahania temperatury przy problemach kardiologicznych).

Podczas rozmowy dobrze jest mówić konkretnie, prostym językiem. Zamiast ogólnego „mam problemy zdrowotne” lepiej wskazać: „nie mogę długo stać, ale mogę siedząc obsługiwać listy wolontariuszy i wydawać identyfikatory”. Koordynator, który ma takie informacje, zwykle łatwiej ułoży grafik czy przydzieli stanowisko.

Przydatne bywa też ustalenie bezpiecznego „tak” i „nie”. Wolontariusz może jasno powiedzieć, na co się nie zgadza (np. kwestowanie wieczorem w tłumie na rynku), a przy jakich zadaniach jest elastyczny. Ogranicza to presję i chroni przed sytuacjami, w których ktoś „na siłę” próbuje kogoś uszczęśliwiać zadaniem, które w praktyce okaże się zbyt obciążające.

Wsparcie technologiczne i rozwiązania zdalne

Dla części osób z niepełnosprawnością szczególnie wygodnym sposobem zaangażowania są zadania wykonywane zdalnie lub z użyciem technologii wspierających. WOŚP od lat rozwija narzędzia online, z których może skorzystać także wolontariusz, który nie dotrze na główne wydarzenia.

W tej formie przydają się m.in.:

• obsługa mediów społecznościowych sztabu – planowanie postów, odpowiadanie na komentarze, przygotowywanie prostych grafik,
• prowadzenie strony internetowej lokalnego sztabu lub aktualizowanie zakładki z informacjami dla mieszkańców,
• koordynacja zbiórek online, promowanie e-skarbonek, weryfikowanie opisów i linków,
• tworzenie napisów do filmów lub opisów alternatywnych do grafik publikowanych przez sztab,
• kontakt mailowy z partnerami, szkołami czy lokalnymi mediami.

Osoby, które korzystają z czytników ekranu, powiększenia obrazu czy alternatywnych klawiatur, często mają już własne ustawienia i oprogramowanie. W takiej sytuacji sztab powinien przede wszystkim zadbać o to, aby pliki i formularze były w miarę proste, możliwe do odczytania przez standardowe technologiczne udogodnienia (np. poprawnie opisane przyciski, uniknięcie skanów w miejsce tekstu).

Dobrym rozwiązaniem jest także hybrydowy wolontariat: część zadań wykonuje się w domu (np. przygotowanie opisów licytacji, weryfikacja listy sponsorów), a w dniu finału wolontariusz pojawia się w sztabie tylko na krótko – na wspólne zdjęcie, odebranie podziękowań czy chwilę integracji z zespołem.

Wolontariat osób z niepełnosprawnością intelektualną i w spektrum autyzmu

Do sztabów zgłaszają się także osoby z niepełnosprawnością intelektualną lub w spektrum autyzmu. Ich udział może być ogromną wartością, jeśli zadba się o czytelne zasady, jasną strukturę dnia i spokojne tempo pracy.

Zazwyczaj dobrze sprawdzają się zadania:

• powtarzalne i przewidywalne – np. sortowanie gadżetów, naklejanie etykiet, układanie identyfikatorów według listy,
• z wyraźnym początkiem i końcem – np. przygotowanie konkretnej liczby pakietów dla uczestników biegu,
• w małych, stałych zespołach, gdzie osoba może poznać współpracowników i przyzwyczaić się do ich stylu komunikacji.

Wiele ułatwia przygotowanie prostej instrukcji obrazkowej lub punktowej, wywieszonej nad stanowiskiem pracy: krok 1, krok 2, krok 3. Uspokajająco działa też wyznaczenie „bezpiecznego miejsca” – cichego kącika, do którego można się wycofać na chwilę, gdy hałas lub liczba bodźców staną się zbyt duże.

W przypadku osób w spektrum autyzmu istotne są też informacje podane z wyprzedzeniem: jak będzie wyglądał finał, ilu ludzi mniej więcej się spodziewać, czy będą głośne koncerty, gdzie są drzwi wyjściowe. Część osób skorzysta z planów dnia – nawet prostego harmonogramu w formie godzin i krótkiego opisu.

Jeśli osoba wolontariacka działa razem z opiekunem, nauczycielem czy terapeutą, dobrym rozwiązaniem jest uzgodnienie sygnałów, które oznaczają przerwę lub zmianę zadania. Daje to poczucie kontroli i zapobiega przeciążeniu, które w tłumie i hałasie może pojawić się szybko.

Osoby głuche, słabosłyszące i niewidome w roli wolontariuszy

Coraz częściej do WOŚP włączają się osoby g/Głuche, słabosłyszące i niewidome. Każda z tych grup potrzebuje nieco innych rozwiązań, a jednocześnie ma mocne strony, które świetnie sprawdzają się w konkretnych rolach.

Przy osobach g/Głuchych i słabosłyszących dobrze działają:

• pisemne instrukcje zadań (kartki, SMS, komunikatory),
• kontakt przez wiadomości zamiast wyłącznie przez telefon,
• wyznaczenie 1–2 osób w sztabie, które znają podstawy Polskiego Języka Migowego lub są gotowe do komunikacji na kartce/telefonie,
• unikanie przekazywania krytycznych informacji „z daleka” w hałasie – lepiej podejść, upewnić się, że kontakt wzrokowy jest nawiązany, i dopiero wtedy mówić lub pisać.

Osoba niewidoma lub słabowidząca może świetnie odnaleźć się m.in. jako:

• obsługa telefonicznego kontaktu ze sponsorami lub uczestnikami wydarzeń (jeśli komfortowo czuje się w rozmowach),
• osoba prowadząca listy telefoniczne, przypomnienia dla wolontariuszy,
• współprowadząca audycje radiowe lub podcasty o WOŚP,
• wolontariusz w parze z przewodnikiem – podczas kwestowania w znanym terenie (np. w okolicy miejsca zamieszkania).

Przy planowaniu zadań dla osoby niewidomej ważne są stabilne punkty odniesienia: stałe miejsce stolika, niezmienne ustawienie krzeseł, brak „niespodziewanych” przesunięć mebli w trakcie dnia. Proste jest też rozwiązanie z krótkim „obchodem” sztabu przed finałem, aby poznać układ pomieszczeń i potencjalne przeszkody.

Jak sztaby mogą systemowo podchodzić do dostępności

Jednorazowe dostosowania dają efekt, ale największą różnicę robi stałe, systemowe myślenie o dostępności w pracy sztabu. Dzięki temu każda kolejna edycja WOŚP jest prostsza organizacyjnie, a osoby z niepełnosprawnością nie muszą za każdym razem „od nowa” tłumaczyć swoich potrzeb.

Sztab, który chce się rozwijać w tym kierunku, może:

• zrobić prosty audyt dostępności – przejść po budynku, spisać bariery (schody, brak kontrastowych oznaczeń, słabe oświetlenie),
• przygotować krótką instrukcję dla wolontariuszy o tym, jak reagować, gdy osoba z niepełnosprawnością prosi o pomoc,
• wyznaczyć koordynatora ds. dostępności – nawet jeśli to tylko jedna osoba „na pół etatu” tej funkcji,
• zebrać opinie po finale od wolontariuszy z niepełnosprawnością: co się udało, co przeszkadzało, co zmienić za rok,
• udostępniać komunikaty w kilku formach – tekst, grafika, nagranie audio, czasem wersja łatwa do czytania (ETR).

Dobrym zwyczajem jest też prowadzenie prostego, wewnętrznego „notatnika dostępności” – pliku, w którym koordynator zapisuje sprawdzone rozwiązania. Dzięki temu, nawet gdy skład sztabu się zmieni, wiedza nie zniknie, a kolejne edycje finałów będą coraz bardziej przyjazne dla wszystkich.

Przykładowe ścieżki zaangażowania – od pierwszego finału do stałej współpracy

Zaangażowanie w WOŚP często zaczyna się nieśmiało – od jednorazowego zadania – a z czasem przeradza się w stałą współpracę ze sztabem lub lokalnymi organizacjami. Dotyczy to także wolontariuszy z niepełnosprawnością.

Jedna z częstych ścieżek wygląda tak:

• pierwszy finał – udział w parze z doświadczonym wolontariuszem, krótszy czas kwestowania, dużo wsparcia opiekuna lub przyjaciela,
• kolejna edycja – samodzielne wykonywanie znanych już zadań (np. praca w magazynku, pomoc w biurze sztabu), większa swoboda w wyborze godzin,
• następne lata – przejęcie roli „mentora” dla innych wolontariuszy z niepełnosprawnością, współorganizacja rekrutacji, konsultowanie rozwiązań dostępnościowych.

Zdarza się też, że udział w WOŚP staje się impulsem do innych aktywności: wolontariatu w lokalnym schronisku, klubie seniora, fundacji działającej na rzecz praw osób z niepełnosprawnością. Doświadczenia wyniesione z pracy w sztabie – radzenie sobie w grupie, komunikacja z nieznajomymi, organizacja czasu – są przydatne daleko poza jednym styczniowym weekendem.

Gdzie szukać informacji i dodatkowego wsparcia

Osoba z niepełnosprawnością, która rozważa wolontariat, nie musi wszystkiego ustalać sama. Poza bezpośrednim kontaktem ze sztabem, źródłami wsparcia są:

• lokalne organizacje działające na rzecz osób z niepełnosprawnością – często pomagają w rozmowie ze sztabem, podpowiadają rozwiązania, czasem organizują wspólne grupy wolontariackie,
• asystenci osobisti finansowani z programów miejskich lub rządowych – mogą towarzyszyć w drodze, podczas kwestowania lub pracy w sztabie,
• media społecznościowe WOŚP i lokalnych sztabów – tam pojawiają się ogłoszenia o naborze, kontakt do koordynatorów, relacje innych wolontariuszy,
• szkoły, uczelnie, warsztaty terapii zajęciowej i środowiskowe domy samopomocy – często organizują udział grupowy, z opieką kadry.

Warto sprawdzić kilka sztabów w okolicy – czasem jeden działa w trudno dostępnym budynku, a inny, oddalony o dwa przystanki, ma windę, szersze korytarze i spokojniejszą atmosferę. Organizatorzy zwykle z życzliwością reagują na pytanie o warunki i możliwe udogodnienia – to również dla nich cenna informacja, że działania WOŚP są ważne dla osób z różnymi potrzebami.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy osoba z niepełnosprawnością może zostać wolontariuszem WOŚP?

Tak. Fundacja WOŚP podkreśla, że wolontariuszem może zostać praktycznie każdy, kto chce pomagać i jest w stanie wykonywać zadania w bezpieczny sposób – dla siebie i otoczenia. Nie ma przepisu, który automatycznie wykluczałby osoby z niepełnosprawnością.

Najważniejsze jest dopasowanie formy wolontariatu do możliwości danej osoby. Oznacza to, że część osób będzie kwestować tradycyjnie na ulicy, a inne zaangażują się np. w prace w sztabie czy działania online.

Jakie ułatwienia WOŚP oferuje wolontariuszom z niepełnosprawnością?

Udogodnienia zależą od konkretnego sztabu, ale często obejmują m.in. elastyczne godziny kwestowania, możliwość częstszych przerw, wybór bezpiecznych i ogrzewanych miejsc (galerie handlowe, domy kultury, szkoły) oraz wolontariat stacjonarny zamiast chodzenia po ulicach.

W wielu sztabach można też działać w parze z opiekunem lub wolontariuszem wspierającym, co ułatwia poruszanie się, komunikację z darczyńcami i zapewnia większe poczucie bezpieczeństwa.

Czy osoby na wózku, niewidome lub głuche mogą kwestować dla WOŚP?

Tak. Osoby z niepełnosprawnością ruchową, wzroku czy słuchu mogą zostać wolontariuszami, o ile zakres obowiązków jest odpowiednio dopasowany do ich możliwości. Może to być np. kwestowanie w łatwo dostępnych, dobrze oznakowanych miejscach lub praca stacjonarna przy stoisku z puszką.

W razie potrzeby sztab może zaproponować kwestie w parze z inną osobą, wybór miejsca blisko toalety i wind czy dodatkowe wsparcie komunikacyjne (np. materiały w większej czcionce).

Jak wygląda rekrutacja wolontariusza WOŚP z niepełnosprawnością?

Procedura zgłoszenia jest taka sama jak dla pozostałych wolontariuszy: wybierasz sztab, rejestrujesz się (online lub bezpośrednio w sztabie), przechodzisz weryfikację i odbierasz pakiet wolontariusza. Różnica polega na tym, że warto jak najwcześniej poinformować koordynatora o swoich potrzebach.

Dobrą praktyką jest kontakt telefoniczny, mailowy lub osobisty ze sztabem, aby wspólnie ustalić formę wolontariatu, miejsce kwestowania i ewentualną obecność opiekuna czy asystenta.

Czy potrzebny jest opiekun dla wolontariusza z niepełnosprawnością?

W przypadku osób niepełnoletnich oraz części osób z niepełnosprawnością intelektualną lub w spektrum autyzmu obecność opiekuna lub wolontariusza wspierającego jest bardzo częsta i często zalecana. Opiekun pomaga w formalnościach, decyzjach i w samej kwestii w terenie.

Dorosłe osoby z niepełnosprawnością mogą kwestować samodzielnie, jeśli jest to bezpieczne. Jeżeli samodzielna praca w terenie mogłaby stanowić zagrożenie, koordynator może poprosić o obecność osoby towarzyszącej lub zaproponować inną formę wolontariatu.

Czy WOŚP może odmówić przyjęcia osoby z niepełnosprawnością jako wolontariusza?

Sztab może odmówić wyłącznie w sytuacjach, gdy istnieje realne ryzyko dla bezpieczeństwa wolontariusza lub innych osób, np. przy częstych utratach przytomności, braku możliwości zrozumienia podstawowych zasad bezpieczeństwa czy braku opiekuna tam, gdzie jest on niezbędny.

Nie jest to forma dyskryminacji, lecz dbałość o bezpieczeństwo. W praktyce zwykle szuka się innego rozwiązania – zmiany zakresu zadań, formy wolontariatu (np. prace w sztabie) lub zapewnienia wsparcia dodatkowej osoby.

Jak rozmawiać z koordynatorem WOŚP o swojej niepełnosprawności?

Warto mówić konkretnie o potrzebach, zamiast ograniczać się do informacji, że ma się orzeczenie. Dobrze jest opisać np. jak długo można stać lub chodzić, czy potrzebna jest toaleta w pobliżu, jakie są ewentualne trudności w komunikacji i czy konieczne jest wsparcie drugiej osoby.

Dzięki takim informacjom koordynator może dobrać odpowiednie miejsce i rodzaj zadań: wolontariat stacjonarny, dyżur przy wejściu do budynku, pomoc w sztabie, działania online czy pracę w duecie z innym wolontariuszem.

Najważniejsze lekcje

• WOŚP nie wyklucza osób z niepełnosprawnością z wolontariatu – mogą zostać wolontariuszami na takich samych zasadach jak inni, o ile zadania są dla nich bezpieczne.
• Zakres obowiązków wolontariusza z niepełnosprawnością można modyfikować (np. krótszy czas kwestowania, praca w parze z opiekunem, wolontariat stacjonarny lub online).
• Różne typy niepełnosprawności (ruchowa, sensoryczna, intelektualna, spektrum autyzmu, choroby przewlekłe) nie wykluczają udziału w WOŚP – kluczowe jest dopasowanie formy wolontariatu do możliwości osoby.
• Bezpieczeństwo jest priorytetem – koordynator może zaproponować inną formę wolontariatu, poprosić o obecność opiekuna, a w skrajnych przypadkach odmówić kwestowania terenowego.
• Procedura zgłoszenia wolontariusza z niepełnosprawnością jest taka sama jak dla innych, ale zalecany jest wcześniejszy kontakt ze sztabem, by ustalić potrzebne ułatwienia.
• Osoby niepełnoletnie i częściowo ubezwłasnowolnione potrzebują zgody opiekuna prawnego, który często pełni też rolę wolontariusza wspierającego podczas kwestowania.
• W razie trudności z rejestracją online można skorzystać z pomocy sztabu, organizacji pozarządowych, asystentów, pracowników socjalnych lub rodziny, a część sztabów umożliwia pełne zgłoszenie na miejscu.